Menora of Chanoekia? Licht op een veelgestelde vraag

Elk jaar, wanneer Chanoeka nadert, duikt dezelfde vraag weer op: hoe noemen we eigenlijk de kandelaar die we tijdens Chanoeka aansteken? Is het een menora of een chanoekia? En maakt dat verschil?

Om die vraag te beantwoorden, moeten we even terug naar de betekenis van de woorden.

Wat is een menora?

In het Hebreeuws betekent het woord menora simpelweg “lamp”. Het is een algemene term die kan verwijzen naar verschillende soorten lampen. De bekendste menora is de zevenarmige kandelaar die dagelijks werd aangestoken in de Tabernakel en later in de Heilige Tempel in Jeruzalem.

Deze menora speelt ook een centrale rol in het verhaal van Chanoeka. Toen de Tempel opnieuw werd ingewijd, was er slechts genoeg reine olie om de menora één dag te laten branden. Toch bleef het licht, tegen alle verwachting in, acht dagen branden. Dat wonder vormt de kern van Chanoeka.

En wat is een chanoekia?

Eeuwenlang werd het woord menora ook gebruikt voor de acht- of negenarmige kandelaar die tijdens Chanoeka in Joodse huizen en op pleinen werd aangestoken. Pas later ontstond er een aparte term: chanoekia.

Deze benaming wordt vaak gekoppeld aan het moderne Hebreeuws en aan Israël rond het begin van de 20e eeuw. De term chanoekia verwijst specifiek en uitsluitend naar de Chanoeka-lamp. Toch is het woord ouder dan vaak wordt gedacht en komt het al voor in oudere Joodse geschriften, met name binnen Ladino-sprekende gemeenschappen in het Heilige Land.

Welke term is ‘juist’?

Het korte antwoord: allebei — het hangt af van de context.

In het Modern Hebreeuws is chanoekia de meest gebruikelijke en duidelijke term, omdat menora ook gewoon een huislamp of plafondlamp kan betekenen. In het Engels (en ook in veel andere talen) is menora historisch gezien ingeburgerd als aanduiding voor de Chanoeka-kandelaar en wordt die term nog steeds het meest gebruikt.

Meer dan een woord

Uiteindelijk gaat het niet om de perfecte term, maar om wat het licht vertegenwoordigt. Of we nu spreken over een menora of een chanoekia, we herdenken hetzelfde moment: een klein licht dat bleef branden, zelfs toen alles donker leek.

En misschien is dat wel de diepere boodschap van Chanoeka — niet hoe we het licht noemen, maar dát we het aansteken.

Geschreven door Sarah

Genoot je van dit artikel? Deel het met anderen!

© Copyright, alle rechten voorbehouden.