Tisja Be’av – De Dag van Joodse Rouw en Herinnering
- 30 jul 2025
- 4 minuten om te lezen
Tisja Be’av (תִּשְׁעָה בְּאָב) is een van de meest sombere dagen op de Joodse kalender. Het is een dag van nationale rouw, waarop Joden wereldwijd zich herinneren aan een reeks tragische gebeurtenissen in de Joodse geschiedenis – in het bijzonder de vernietiging van de beide Tempels in Jeruzalem.
Stel je voor dat je in Jeruzalem staat, omringd door de muren van een prachtige stad, het hart van het Joodse volk. De zon brandt zacht op de witte stenen, en in het centrum verrijst een majestueuze Tempel, het Huis van Hashem. Mensen komen van heinde en verre om er te bidden, offers te brengen, en een glimp op te vangen van de goddelijke aanwezigheid.
Maar dan, plotseling, verandert alles.
Het Eerste Breekpunt
Het is het jaar 586 vóór de gewone jaartelling. De Babyloniërs, onder leiding van koning Nebukadnezar, omsingelen de stad. Honger en wanhoop knagen aan de muren. En dan, op een dag in de maand Av – op de negende dag – breekt het leger door. Het vuur verslindt de Tempel. De mensen huilen, kijken toe hoe hun heiligdom in rook opgaat. De priesters zijn gesneuveld, het volk weggevoerd naar ballingschap. De gloriedagen van koning Salomo zijn verleden tijd.
Na jaren van ballingschap keren de Joden terug. Ze herbouwen de Tempel, opnieuw een centrum van heiligheid. De hoop leeft weer. Eeuwen verstrijken, totdat opnieuw een storm nadert.
Het jaar 70 na de gewone jaartelling, de Romeinen staan voor de poorten van Jeruzalem. De stad is verzwakt, verscheurd van binnenuit. En weer is het op de negende dag van Av dat alles instort. De Tweede Tempel – het laatste anker van nationale en spirituele eenheid – wordt tot puin gemaakt. Vlammen stijgen op, geschreeuw vult de lucht. De mensen zijn opnieuw verdreven, verstrooid over de wereld.
Niet Eén Tragedie – Maar Velen
Je zou denken dat één datum niet zwaarder kan wegen. Maar de geschiedenis draagt het verdriet verder:
In 135, op diezelfde negende Av, wordt de vestingstad Betar verwoest. De Bar Kochba-opstand – de laatste grote poging om de Romeinse overheersing af te werpen – eindigt in bloedvergieten. Tienduizenden Joden sterven.
Later plunderen de Romeinen Jeruzalem volledig. Geen steen blijft op de andere.
Eeuwen later, in 1492, moeten de Joden Spanje verlaten. Een bloeiende gemeenschap, met geleerden, kooplieden en families die generaties lang in Spanje leefden – verdreven op bevel van het koningspaar. De uiterste vertrekdatum? Tisja Be’av.
En dan, in de twintigste eeuw, in het hart van Europa, begint op deze datum in 1942 de systematische deportatie van Joden uit het getto van Warschau naar de vernietigingskampen. Families worden gescheiden, levens worden uitgewist.
Een Tijdloze Tranenstroom
Tisja Be’av is geen gewone dag. Het is alsof de geschiedenis zelf zijn zwaarste lasten op deze datum heeft gelegd. Iedere generatie lijkt zijn eigen echo van verlies te horen. Het verdriet van de verwoeste Tempels weerklinkt in elk van deze tragedies.
Toch blijft het volk vasthouden. Elk jaar wordt Tisja Be’av opnieuw beleefd. Niet om in verdriet te blijven hangen, maar om te herinneren en om wakker te blijven, om te verlangen naar herstel. Want de hoop leeft dat op dezelfde dag waarop zoveel werd weggenomen, ook de verlossing ooit zal beginnen.
Hoe wordt Tisja Be’av geobserveerd?
Tisja Be’av is een vasten- en rouwdag. Het wordt op de negende dag van de maand Av in de Joodse kalender gehouden. Hier volgen de belangrijkste gebruiken:
1. Vasten
Het vasten begint bij zonsondergang en eindigt de volgende avond. Het vasten duurt ongeveer 25 uur, vergelijkbaar met Jom Kipoer. Tijdens dit vasten wordt niet gegeten of gedronken, wordt geen leer van schoenen gedragen (leren schoenen zijn een teken van luxe), wordt geen huidverzorging gedaan (wassen, zalven), geen huwelijksrelaties, geen studie van vreugdevolle Torah-onderwerpen (zoals Halacha of Aggadah), alleen treurige of ernstige teksten zoals Eicha (Klaagliederen) en gedeelten over de verwoesting.
2. Lezing van Eicha
’s Avonds, na het begin van de vasten, leest men het boek Eicha (Klaagliederen), geschreven door de profeet Jeremia, die getuige was van de vernietiging van de Eerste Tempel. Torah studie wordt beperkt tot droevige onderwerpen of over de verwoesting van de Tempel.
In de synagoge worden de lichten gedimd en de Aron Hakodesj (de heilige ark) worden ontdaan van de decoratieve gordijnen, men zit op lage stoelen of op de grond (zoals rouwenden). Gedurende de ochtend van Tisja Be’av blijft deze houding van rouw en ingetogenheid bestaan. De ochtendgebeden worden zonder Talliet en Teffilin gedaan. Na de middag is het toegestaan om weer op stoelen te zitten. Ook wordt tijdens de middaggebed weer Talliet en Teffilin gedragen.
3. Beperkingen op werk en studie
Werken is toegestaan maar niet aanbevolen omdat deze dag staat voor rouwen. Ook vreugdevolle begroetingen zoals “Shalom aleichem” worden vermeden. Ook is het niet toegestaan om muziek te luisteren, wat geld voor live muziek en opgenomen muziek. Het luisteren naar muziek is overigens ook niet toegestaan tijdens de Drie Weken (tussen 17 Tammoez en 9 Av), en in het bijzonder tijdens de Negen Dagen die aan Tisja Be’av voorafgaan. Ook dan gelden beperkingen op plezierige activiteiten, waaronder het beluisteren van muziek.
Wat is het doel van Tisja Be’av?
Hoewel Tisja Be’av zwaar is, is het doel niet enkel rouw. Volgens onze traditie heeft rouw een functie: het herinneren, leren, en uiteindelijk herstellen. Zoals de Talmoed zegt:
“כל דור שלא נבנה בית המקדש בימיו – כאילו הוא החריבו”“Elke generatie waarin de Tempel niet wordt herbouwd, wordt beschouwd alsof zij hem heeft verwoest.”(Dwars naar Talmoed Yerushalmi, Joma 1:1)
Het verdriet om wat verloren is gegaan, moet ons aanzetten tot Teshoeva (berouw), verbetering van onze daden, en het streven naar geoela (verlossing).
Tot slot
Tisja Be’av is een dag van nationale en spirituele introspectie. Hoewel het zwaar is, draagt het ook een kiem van hoop in zich. Volgens de traditie zal op deze dag – de donkerste van het jaar – uiteindelijk het licht van de Masjiach (Messias) doorbreken. Zoals in de woorden van de profeet Zacharia (8:19) staat, zullen dagen van rouw in de toekomst veranderen in dagen van vreugde.
“Zo zegt Hashem: De vasten van de vierde, vijfde, zevende en tiende maand zullen voor het huis van Juda worden tot vreugde en blijdschap, tot vrolijke feestdagen.”
Moge we het zegenen om deze dag binnenkort niet meer als een rouwdag te hoeven houden, maar als een dag van verlossing en vreugde!
Geschreven door Sarah
Heb je genoten van dit artikel? Like en verspreid het verder!
© Copyright, alle rechten voorbehouden.
Opmerkingen