Van Tanach naar Bijbel: Verkeerde vertalingen en verkeerde interpretaties

De eerste boeken die vertaald werden waren de vijf boeken van Mozes, de Tora. In de daaropvolgende decennia volgden de Profeten en de Geschriften, zodat tegen ongeveer 100 v.Chr. de volledige Hebreeuwse Bijbel in het Grieks beschikbaar was. De Septuagint kreeg een onverwachte hoofdrol in een nieuwe religieuze stroming die zich aan het vormen was: het christendom.

In de eerste eeuw na christus begonnen de aanhangers van Jezus van Nazareth de Hebreeuwse geschriften te interpreteren als voorspellingen over hun leraar en zijn missie. Aangezien het Grieks de voertaal van het Romeinse Rijk was, en de vroege christenen meestal geen Hebreeuws konden lezen, gebruikten zij de Septuagint als hun bron. Dit had grote gevolgen voor hoe bepaalde teksten begrepen werden.

Een bekend voorbeeld is Jesaja 7:14. In het Hebreeuws staat dat een ‘alma’ – een jonge vrouw – zwanger zal worden. De Griekse vertaling echter gebruikt het woord ‘parthenos’, wat letterlijk “maagd” betekent. Dit voedde bij christenen het idee van een maagdelijke geboorte, iets wat in de Hebreeuwse context niet noodzakelijk werd bedoeld.

Ook Jesaja 53, het beroemde hoofdstuk over de “lijdende dienaar”, werd door christenen gelezen als een directe verwijzing naar Jezus. In de Joodse traditie wordt dit hoofdstuk vaak begrepen als een beschrijving van het lijdende volk Israël, niet van een individuele Messias. De christelijke lezing is sterk beïnvloed door de Griekse formuleringen in de Septuagint, waarin sommige zinnen anders zijn vertaald dan in het Hebreeuws.

Een ander verschil vinden we in Psalm 22:17, waar de Hebreeuwse tekst zegt: “als een leeuw zijn zij aan mijn handen en voeten”. In de Septuagint (en veel christelijke vertalingen) staat: “zij hebben mijn handen en voeten doorboord” – een beeld dat perfect lijkt te passen bij de kruisiging, maar dat afwijkt van de oorspronkelijke Hebreeuwse formulering.

Toen het christendom zich verder ontwikkelde, werden deze vertalingen en interpretaties opgenomen in de canon van de kerk. In de vierde eeuw maakte de kerkvader Hiëronymus in opdracht van paus Damascus een Latijnse vertaling van de Bijbel: de Vulgata. In eerste instantie gebruikte ook hij de Septuagint, maar hij keerde later terug naar het Hebreeuws om de oorspronkelijke betekenis te achterhalen. Dit leidde tot spanning: sommige christenen wilden vasthouden aan de vertrouwde Griekse teksten, ook als die afweken van het Hebreeuws.

In de middeleeuwen bleef de Vulgata de officiële Bijbel van de Rooms-Katholieke Kerk. Pas tijdens de Reformatie gingen hervormers zoals Maarten Luther opnieuw vertalen vanuit het Hebreeuws en Grieks, vaak met meer oog voor de bronteksten – maar nog steeds binnen een christelijk interpretatiekader.

Samengevat begon de vertaling van de Tanach in het Grieks als een praktische stap voor een bereikbare leer, maar groeide uit tot een theologische mijlpaal. De manier waarop de Griekse Septuagint bepaalde Hebreeuwse woorden en zinnen weergaf, had diepgaande invloed op de christelijke leer. Veel theologische ideeën die centraal staan in het christendom – zoals de maagdelijke geboorte, het lijden van de Messias en de opstanding – zijn mede gevormd door de vertaalkeuzes die duizenden jaren geleden zijn gemaakt en door misinterpretaties of uit-context-lezingen van de teksten/leer.

Geschreven door Sarah

Heb je genoten van dit artikel? Like en verspreid het verder!

© Copyright, alle rechten voorbehouden.